مرچ
بقلم: امجد علی راجاؔ

انسانی تاریخ بچ مرچاں دی مچ بڈی اہمیت اور فضیلت اے۔ مرچاں دیاں مچ سریاں قسماں ہن، اور ہر قسم دا آپڑا رنگ اے، آپڑی تاثیر اے اور شانِ نزول بی مختلف اے۔ تاریخ اس گل دی گواہ ہو ہکدی آسی کہ یورپ دی ترقی دی بنیادی وجہ اے مرچاں ای ہن۔ ورے السر اور بواسیر دے مریض کج تاریخ داناں سنڑ ذاتی انتقام کہننا آسطے مرچاں کو اصل حقائق نال تاریخ دا حصہ بنڑنا ای نیں دتا، اور بے چاری مرچ کو انسانی معاشرے بچ او عزت اور مقام نہ مل ہکیا جس دی او حقدار آسی۔

مرچاں کو قدرت سنڑ ہیک خاص خوبی تو نوازے دے، مرچاں کھانڑاں نال انسانی دماغ تیز ہوندے۔ سن 1600 عیسوی بچ ایسٹ انڈیا کمپنی برصغیر بچ آپڑے ملخا آسطے او چیزاں منگڑاں کو آئی جہڑیاں برطانیہ بچ نہ آسیاں۔ مچ منتاں ترلے کرنا دے بعد انہاں کو اجازت مل گئی۔ کج عرصہ ایسٹ انڈیا کمپنی دے اہلکاراں سنڑ مرچاں کھادیاں تے انہاں دا دماغ تیز ہوگیا۔ انہاں سوچیا کہ برصغیر بچ تے سارے راجے مہاراجے ہن تے رجے گجے دے لوک ہن، تے کی ناں اسی اتھا دیاں چیزاں یورپ بچ کھڑ کے بیچاں تے پیسے کماواں۔ تے جناب سن 1613 دے آس پاس مچ سریاں چیزاں نال مرچاں بی پونچ گیاں یورپ۔ مرچاں دی کرامات نال ہیک پاسے یورپ آلیاں دے دماغ تیز ہونڑا لگ پئے تے دوہے پاسے ملکہ برطانیہ دا دماغ بی بریانی، نہاری، بہاری کباب اور ہور جہان سریاں مرچاں والیاں ڈشاں کھا کھا کے اتنا تیز ہوگیا کہ اس سنڑ ایسٹ انڈیا کو خط لخیا کہ برصغیر دیاں ساریاں مرچاں تا قبضہ کرو۔ حکم دی بجا آوری آسطے برطانیہ تو مخصوس قسم دا لونڑ یعنی نمک منگوایا گیا اور “آئیوڈین” دا نعرہ مار کے مفت تقسیم کیتا گیا۔ لوک جہیاں جہیاں او نمک کھاندے گئے تے نمک حرام ہوندے گئے۔ میر جعفر اور میر صادق چونکہ “لو بلڈ پریشر” دے مریض آسے اس کیتے انہاں سنڑ نمک خوب دبا کے کھادا۔ تسی سوچدے ہوسو کہ برطانیہ اور یورپ دا دماغ اساں کولو کہیاں تیز ہوگیا حالانکہ اسی تے نسل در نسل مرچاں کھانڑا آلے لوک آں۔ تے جناب برطانیہ اور یورپ مرچاں کھانڑا تو بعد مرچاں دی کرامات کولو بھرپور طور تا فیض یاب ہونڑا آسطے اُتو “کُپی” بی ماردے آسے۔ 

اس تو پہلے کہ میں پچھڑ جلاں اور مرچاں دی فضیلت چھوڑ کے کُپی شریف دیاں فضیلتاں بیان کرنا شروع کر کہناں، یورپ آلے پاسے مڑ جلدے آں۔ مرچاں پہونچ گیاں یورپ، یورپیاں سنڑ رج گج کے مرچاں کھادیاں، اتو ماری کُپی، تے انہاں دے دماغ بغداد دے ماہرینِ فلکیات و ارضیات و ریاضیات و معاشیات و سماجیات کولو بی تیز ہوگئے اور اتنے تیز کہ او نال نال ماہرینِ واہیات و خرافیات و منشیات و جنسیات بی بنڑ گئے۔

ہونڑ گل کراں جی مرچاں دی اقسام دی۔ ساویاں مرچاں، رتیاں مرچاں، کالیاں مرچاں تے شملہ مرچاں زیادہ نمایاں ہن، ورے انہاں ساریاں مرچاں کولو زیادہ چنڈلی قسم دا ذکر آخر بچ کرساں۔ شروع کردے آں ساویاں مرچاں تو۔ ساوی مرچ بہوٹی نالو ہوندی اے، پتلی، لمی، اتھری تے لشکارے ماردی اے، ورے چنڈلی اتنی ٹکا کے ہوندی اے کہ جنڑے کو روال چھڑدی اے۔ 

جہیاں جہیاں ویلہ لنگدا جلدے ساوی مرچ گرگٹ نالو رنگ بدل کے رتی ہوندی جلدی اے، سُک سُک کے ٹُہک جلدی اے ورے چنڈلی دی چنڈلی ای رہندی اے، اتو آکڑ بی اتنی کہ نہ دبانڑاں ہووے تے نہ چبانڑاں ہووے۔ اس کولو فائدہ کہننا دا ہیک ای طریقے ہوندے، کُٹو تے مزے لٹو۔ ساوی مرچ دی پہلی وجہِ نزول “سکونِ قلبِ بیگمات” اے۔ یعنی زنانیاں دے دلا دے سکون آسطے اس مرچ دا نزول ہویا اے۔ جس دیہاڑے سس سوہرا کج آخ چھڑن یا جہنڑا کسی گلا تو دبکا لا چھڑے تے زنانیاں آپا آستے ہیک پلیٹ لوتر کہڈ کے باقی کٹوی بچ ہیک دو کاشکاں مرچاں دیاں فالتو پہا چھڑدیاں ہن، تے فر سرگی تک لیٹرین تاڑوں پورے ٹبرا دیاں دہوڑاں دیخ دیخ کے کلیجہ ٹھنڈا کردیا رہندیاں ہن۔ ساویاں مرچاں دی دوئی وجہِ نزول قانون دی بالا دستی اے۔ سپاہی سبزی آلے کولو دہ روپے دیاں مرچاں کھڑدن تے صبح تانڑوں بیہہ ملزماں کولو چہالی وارداتاں قبول کرال کہندن۔

ساوی مرچ سکڑاں تو بعد دھڑا مرچ بنڑ جلدی اے۔ دھڑا مرچ دی شانِ نزول اس ویلے سمجھ آندی اے جدو بندے کو زکام لگے دا ہووے۔ تیز مرچاں آلا کباب کھاؤ تے دیخو زکام جلدا کہڑے پاسے اے۔ نک شڑینکڑا دی بی لوڑ نیں پیندی، سارا مال بارو بار۔ جنہاں جندکاں دیاں پہیرنیاں دے تنڑے اور بانواں کو ہر ویلے کلف لگی رہندی اے انہاں آسطے بی دھڑا مرچ اکثیر اے، ناساں ہیک دیہاڑے رج کے بہردیاں ہن تے اس تو بعد نِمل ہو جلدے۔

زکاماں آسطے کالیاں مرچاں بی اکثیر ہن، دیسی انڈہ ابال کے اتا کالیاں مرچاں برور کے سیندیاں ویلے کھاؤ، صبح پاویں قبض ہو جلسی ورے زکام دا نام و نشان بی نہ رہسی۔ کالیاں مرچاں دی شانِ نزول ازدواجی زندگی بچ خوشحالی اے۔ معدہ، نظر، بال تے دنداں کو نروئیا رختی اے تے کولسٹرول، شوگر، کھنگ وغیرہ دا علاج بی کردی اے۔ شاید بیائے برے دے جنڑے تہیاں کالیاں مرچاں کہرا کو نیں کھڑدے کہ مرچاں دی ملکہ کولو تاولی جان چھُٹ جلے۔ ورے الٹا نقصان اس صورت بچ ہو جلدے کہ کالی مرچ نہ کھانڑا دی وجہ تو زنانیاں سُج سُج کے پورا بسترا مل کہندیاں ہن تے جہنڑا ساری رات بہائی تا پئیا ریندے۔ مزید نقصان اے کہ دماغ اتنا موٹا ہوجلدے کہ زنانی کو گل سمجھانڑا رکشے بچ اونٹھ بٹھالنا کولو زیادہ اوکھا ہو جلدے۔ دوہے پاسے جنڑے دا آپڑا بی جہان سرا نقصان ہوندے، ساری دیہاڑی زنانی ٹوکاں ماردی رہندی اے کہ تساں بچ ہونڑ پہلے آلی گل نی رئی۔

ہونڑ گل کراں شملہ مرچ دی۔ ناں تو تے لگدے کہ شملہ مرچ پہلے شملہ بچ ہوندی آسی۔ نہ کوئی رشتے دار، نہ پْینڑ پرْا، نہ سنگی سہیلی۔ بْاروں تے خوش لگدی آسی ورے اندرو اندروں دکھاں سنڑ کھوکھلی کر چھڑی آسی۔ دوئے پاسے پنجاب دے ہیک ہٹے کٹے پہلوان آلو سنڑ آپڑی تریمت گوبھی کو طلاق دے چھڑی۔ مچ دکھی آسا تے اس دی پْینڑ گاجر تے پرْا مٹر اس دا دل اُراں پراں کرنا آسطے اس کو کہن کے شملہ چلے گئے۔ شملہ بچ کج دیہاڑے رہنڑاں دے دوران آلو اور شملہ مرچ کو پیار ہوگیا۔ گاجر تے مٹر سنڑ خوشی خوشی نال دوآں دا نکاح کرالیا تے نال کہن کے پنجاب آگئے۔ کج دیہاڑے بعد گوبھی فتویٰ کہن کے آگئی کہ ایک واری ترے طلاقوں دینڑا نال طلاق نی ہوندی۔ مچ رولا رہا پیا، ورے شملہ مرچ آخڑاں لگی کہ میں مسلمان آں اور اسلام کو سمجھدی آں۔ کدے آلو دوئی تریمتی  کو نال رخڑاں چاہندے تے مک کوئی اعتراض نیں۔ اس تو بعد شملہ مرچ، آلو، گوبی، گاجر تے مٹر ہمیشہ اکٹھے ایک ای ہانڈی بچ رہینڑا لگ گئے۔ اللہ کرے کہ اساں دیاں تریمتاں بی دلو مسلمان ہو جلن۔ تے ساریاں تریمتاں کو اے گل بی دس چھڑاں کہ پہلے شملہ مرچ بی مچ چنڈلی آسی ورے اس دی رحم دلی دیخ کے اللہ سنڑ اس دی چنڈلیائی کہٹ کر چھڑی۔ تے شملہ مرچ دے دیخا دیخی شکر قندی سنڑ آپڑے جنڑے “کدو” کو چار تریمتاں دی اجازت دتی تے ہونڑ دیخو اللہ سنڑ کتنی مٹھی کر چھڑی اے۔ زنانیو! اللہ تساں کو بھی شکرقندی نالو مٹھا کرسی اے، ہیک واری ہمت تے کر کے دیخو۔

تاریخ گواہ اے کہ یورپ امریکہ بچ جتنی قسم دی مرچ گئی اے اساں دے خطے بچو گئی اے، ورے ہیک قسم ہیجی بی اے جہڑی اساں کو موڑ کے پہجی جلدی اے، اس کو وائیٹ پپر یعنی چٹی مرچ آخیا جلدے۔ چٹی مرچ اصل بچ کالی مرچ ای آسی، ورے گوریاں نال رہ رہ کے بےشرم ہوگئی، گوریاں دے دیخا دیخی اس جوان دی بچی سنڑ بی کپڑیاں کو بائے بائے آخ چھڑیا۔ یا فر ہو ہکدے کہ انگریزڑیاں دے رنگ بچ رنگڑاں جوگے کالی مرچ گلوٹاتھیون دے انجیکشنز بچ نہا کے چٹی ہوگئی ہووے۔ خیر وجہ کج بی ہووے ورے ہیک گل اے کہ انگریز ہوندے چوٹی پرت ہن۔ اساں کو بےعزت کرنا آسطے اوئی مرچ برہنہ حالت بچ اساں در پہیج چھڑدن۔ تے اسی بی اے سوچ کے دگنا قیمت بچ خرید کہندے آں کہ انگریزڑیاں دے چٹے چٹے ہاتھ لگے دے ہوسن۔

مرچاں کو علم و ادب بچ لونڑا کولو بی زیادہ فضیلت حاصل اے۔ مرچ نہ ہووے آ تے اساں دا ادب مچ سرے محاوریاں کولو محروم رہ جلے آ۔ مثلاً اکھیاں بچ مرچاں پانڑاں، مرچاں دی تُہوپ دینڑا، جِیب مرچاں کولو تیز ہونڑا، گلاں کو مرچ مصالحہ لانڑا، خبراں کو مرچ مصالحہ لانڑا وغیرہ۔ مرچ دا استعمال تڑہی لانڑا آسطے بی کیتا جلدے، مثلاً بدتمیزی کیتی تے منہاں بچ مرچاں پاسئیں۔ کج ہور تہڑیاں بی ہوندیان ہن جنہاں دا ذکر میں نہ کر ہکدا، ورے سمجھ تے گئے ہوسو۔

مرچاں بچ وٹامن سی ہوندی اے، اس گلا دا پتہ مک اس دیہاڑے لگیا جدوں مڑی زنانی سنڑ جندکا کو ڈرانڑا آسطے مک آخیا کہ جندک بدتمیزی کردے تے اس دے منہواں بچ مرچاں پاؤ، میں پہلے ای زنانی تا سڑے بلے دا آساں، میں زنانی دی انگل پکڑ کے جندکا دے منہاں بچ رُم چھڑی، زنانی غصے بچ آگئی کہ تو مک مرچ سمجھدیں؟ اس تو بعد جوان دی بچی سنڑ مرچ مڑے منہواں بچ تُن چھڑی۔ کافی دیر “سی سی” دا ورد کرنا تو بعد سمجھ آگئی کہ مرچا بچ وٹامن “سی” ہوندے اور کافی وافر مقدار بچ ہوندے۔ نالے افسوس بی ہویا کہ کاش میں کہار کالیاں مرچاں استعمال کرالاں آں تے مڑی زنانی نہ پہلوان ہووے آ تے نہ مک گوڑے آ۔

ہونڑ ذکر کرساں مرچاں دی سرتاج مرچ دا، جس دے سامڑے اے مرچاں تے کج بی نینھ۔ اس مرچ دا ناں اے جی “انڑڈٹھی” مرچ (invisible spice)۔ انڑڈٹھی مرچ دنیا دے ہر خطے بچ پائی جلدی اے۔ اتنی چنڈلی ہوندی اے کہ جس کو لگدی اے او نہ کھلناں جوگے نہ بہینڑاں جوگے، نہ جاگڑاں جوگے نہ سینڑاں جوگے۔ شانِ نزول دی گل کراں تے انہاں لوکاں آسطے نازل ہوئی اے جہڑے کسی کو کھاندا لاندا نیں دیخ ہکدے۔ انڑڈٹھی مرچ بے موسمی اور بے ویلی بی لگ جلدی اے اور موقعے دی مناسبت نال اس دی شدت کہٹدی بدھدی رہندی اے۔ دوہیاں دی کامیابی تا فوراً لگ جلدی اے، تے کامیابی کسی رشتے دارا دی ہووے تے اس دی شدت دگنی ہو جلدی اے۔ کوئی رشتے دار، محلے دار یا نال کم کرنا آلا کوئی ساتھی گڈی چاہ کہنے، کوٹھا چہاڑ کہنے یا اس دا کوئی بچہ بچی افسر لگ جلے تے اس دی شدت اگلے لیول تا جلدی رہیندی اے۔ انڑڈٹھی مرچ لگڑاں دے موقعیاں دی لسٹ تے مچ لمی اے، بس اتنا سمجھ کہنو کہ اس مرچ دی عظمت بین الاقوامی سطح دی اے۔ کوئی بی انسان اس دی لذت تو محروم نیں رہ ہکدا۔