تحریر: امجد علی راجاؔ

چوتھا بیاہ کرکے بھی جدوں بادشاہ دی پریشانی نہ مُکی تے بادشاہ سنڑ ساریاں وزیراں کو خفیہ دربار بچ حاضر ہونڑا دا حکم نامہ پہیجیا۔

اکبر بادشاہ دے نوں رتن آسے تے اس دی خارو بچ بادشاہ سنڑ اٹھارہ رتن کٹھے کیتے دے آسے۔ تے سند آسطے انہاں دے ناں نال بی رتن دا لفظ لائے دا آسا، جہیاں میر زمان رتن، جندر خان رتن وغیرہ وغیرہ۔

اٹھارہ رتن خفیہ دربار بچ خفیہ راہ دروں خفیہ طریقے نال حاضر ہوگئے۔ خفیہ اکٹھ کوئی گپ تے نہ آسی اس کیتے اٹھارہ رتن پریشانی نال رتے رتن ہوئے دے آسے۔

بادشاہ آپڑہ دکھڑا سنڑانڑا شروع کیتا، “چار بیاہ کر کے بی مک اے سمجھ نی آئی کہ اے تریمت زات چاہندی کے اے؟ تے تساں ساریاں کو اس سوال دا جواب پچھڑاں آسطے بلایا اے”۔

وزیر ہیکی دوہے دی شکل دیختے رئے کہ مت کسی کول کوئی جواب ہووے، ورے کسی کول کوئی جواب نہ آسا تے چپ کر گئے۔

بادشاہ کو لہر چڑھ گئی، “میں پورے ملخا بچوں چنڑ چنڑ کے اٹھارہ رتن اس آسطے کٹھے نی کیتے کہ انہاں کول مڑے سوال دا جواب نہ ہووے”۔

ہیک بڈیرا وزیر ہمت کر کے بولیا، “بادشاہ سلامت، گل تے میں کراں ورے جان دے امان دیو تے تاں”. بادشاہ سنڑ جان دی امان بخشی تے وزیر بولیا، “بادشاہ سلامت، تساں کدے غور کیتا ہووے تے کوئی ہیک ڈیہاڑہ بی خطا نی ہوندا کہ اساں اٹھاراں وزیروں بچو کسی نہ کسی دے متھے تا گروڑہ نہ چڑھے دا ہووے، اکھ نیلی نہ ہوئی دی ہووے، یا منہ رتا نہ ہوئے دا ہووے، لتا بچ درد، کنڈی بچ درد، سرا بچ درد ایویں نی ہوندے۔ اساں کو کدے اس گلا دا پتہ ہوندا کہ تریمت کے چاہندی اے تے روز روز اساں دیاں لیراں نکلی دیاں ہوون آن تے نہ پیڑیاں نکلی دیاں ہوون آں”۔

بادشاہ کو انہاں دے حال تا رحم تے مچ آیا ورے آپڑے سوال دی تڑپ ہور زیادہ بدھ گئی۔ فرمانڑا لگے، “کدے اے گل اے تے فر اس سوال دا جواب  ٹہونڈڑاں اساں ساریاں جنڑیاں تا فرض اے، جلو، پورا ملخ گاہ چھوڑو، ورے ہفتے دے اندر اندر اس سوال دا جواب کہن کے مڑیو”. وزیراں سنڑ گزارش کیتی کہ اے کم ہفتے بچ ہونڑا والا نی، اساں تا مہربانی کرو۔

بادشاہ پچھیا کہ کتنا ٹیم چاہی دے تے باہمی مشورہ نال عرض کیتی کہ “بادشاہ سلامت، ہیجے مشکل سوال دا جواب ٹہونڈڑاں آسطے کہٹ تو کہٹ پنجی سال دا ٹیم چاہی دے”۔

بادشاہ سنڑ غصے بچ دروغہِ زندان کو بلایا، ست فٹ لمبا تے چار منڑ پہارہ، لا رتی اکھ، تلواری مچھاں، سرا توں پیراں تک دہشت تے وحشت دا نمونہ، جس کو دیخ کے پہلیاں پہلیاں دیاں کانپیں ٹانگ جاتی ہیں۔ دروغہ حاضر ہویا تے اس کو غور نال دیخ کے بادشاہ پچھیا تڑی زنانی دا قد کتنا اے؟ عرض کیتی سڈھے پنج فٹ، تے بادشاہ حیران ہو کے پچھیا “تے فر تڑہے بتھاڑے تا چار رتیاں لکیراں تے متھے تا گروہڑے کہیاں چڑھ گئن، تے گاٹے تا نوندراں دے نشان بی نظر آندن؟”۔

دروغہ سر نیواں کر کے بولیا، “بادشاہ سلامت، مڑی زنانی سنڑ ہر کمرے بچ، پسارہ بچ، ہری جائی چار چار فٹ دیاں ٹپائیاں بنڑال کے رخی دیاں ہن۔ بادشاہ سلامت، سامڑے دی سٹ بندہ چہل کہندے ورے اُتو تلاں آئی دی سٹ نہ ڈکڑاں ہوندی اے تے نہ چہلنا ہوندی اے۔ بادشاہ دا دل تے کیتا کہ اس مظلوم دے اتھرو صاف کرے، ورے اس دے اتھرو اکھیاں نال نال نکا بچو بی چوندے آسے تے بادشاہ دل نہ بہن ہکیا۔

بادشاہ کو تے کسی بی حال بچ اے گتھی سلجانڑی آسی اس کیتے جلال بچ آ کے بولیا، “داروغہِ زندان، بخدا ہم محبت کے دشمن نہیں، اصولوں کے غلام ہیں۔ مڑے اے اٹھارہ رتن کدے ہیک سال دے اندر مڑے سوال دا جواب نہ کہن کے آئے تے انہاں ساریاں کو ٹہونڈ کے انارکلی نالو دیوار بچ چُن چُناچُن چُن دتا جلے، بلکہ تُن دتا جلے”. داروغہ تے کہرو بی سڑے دا آسا اس دا تے کلیجہ ٹھنڈا ہوگیا کہ کسی تا تے غصہ کہڈڑاں دا موقع ملسی۔

وزیراں عرض کیتی، “بادشاہ سلامت، سارے وزیر اس ہیکی کما تا لگ جلسن تے امورِ ریاست کونڑ سنبھال سی؟”

دلاں دے حال رب جانڑدے ورے بادشاہ شکلی تو ٹھرکی لگدا تے نہ آسا۔ فر پتہ نہ کے سوچ کے بولیا، “تساں دے واپس آنڑ تک تساں دیاں زنانیاں سنبھالسن، اٹھارہ رتن نہ سہی، اٹھارہ رتنیاں سہی۔”

دربار برخاست ہویا، وزیر آپڑے آپڑے علاقے بنڈ کے ٹُر گئے سوال دا جواب ٹہونڈڑاں آسطے۔ 

گلی، محلا، گراں، شہر کوئی جا نہ چھوڑی۔ استاد، مولوی، شاعر، ادیب، طبیب، مزدور، جنڑے، تریمتاں، ہور تے ہور فلسفی بی نہ چھوڑے ورے کسی کول انہاں دے سوال دا جواب نہ ملیا۔

انہاں کو مرنا تے قبول آسا ورے بادشاہ دیاں زنانیاں بچ اٹھارہ زنانیاں دا اضافہ ہونڑا قبول نہ آسا، اس کیتے چھ مہینے بعد سارے ایہہ سوچ کے مڑ آئے کہ کسی طراں آپڑیاں زنانیاں تے بچیاں کو کہن کے کسی دوئے ملخا کو نس جلساں۔ ورے بادشاہ سنڑ ساریاں دے کہراں تا پہرے لائے دے آسے، اس کیتے سارے پکڑے گئے۔

بادشاہ سنڑ گنتی کیتے تے ستارا وزیر آسے اٹھارواں غیب آسا۔ بادشاہ حکم دیا کہ انہاں ساریاں کو نظر بند کیتا جلے، اٹھارواں وزیر مڑ کے آوے تے فر ساریاں دا کٹھا فیصلہ کرساں۔ ساریاں شکر دا کلمہ پڑھیا تے نالے مسلے ڈاہ کے اٹھارویں وزیر دی کامیابی آسطے نفل تے وظیفے شروع کر کہدے۔

اٹھارواں وزیر بی در در دے ٹھڈے کھا کے مایوس ہوگیا۔ اس بی مڑنا دا فیصلہ کیتا۔ واپسی دے سفر بچ ہیک سوا سو سال پرانڑا بابا مل گیا، وزیرا سنڑ اس کو مسئلہ بیان کیتا کہ پرانڑا آدمی اے ہو سکدے کہ اس کولو کوئی جواب مل جلے۔ بابا جی کول تے جواب نہ آسا ورے انہاں سنڑ دسیا کہ فلانڑے جنگلا بچ ہیک ڈینڑ رہندی اے، اس سنڑ آسے پاسے گراں دے سارے ذہین لوکاں دا مغز فرائی کر کے کھادے دے، ہوہکدے کہ او تڑے سوالا دا جواب دے کہنے۔

وزیر کو امید نظر آئی تے او جنگل جل پہوچیا۔ پتہ نی اس سنڑ ڈینڑ ٹہونڈی یا ڈینڑا سنڑ اس کو ٹہونڈیا، ورے دوہنڑے آمڑے سامڑے آگئے۔ اس تو پہلے کہ ڈینڑ اس تا حملہ کرے آ، وزیر ہاتھ بن کے زمیں تا بہے گیا، تے بولیا، “تک اللہ دا واسطہ ای، مک کج نہ آخیں، میں صرف ہیک سوال دا جواب پچھڑاں آسطے آیاں۔ ڈینڑ بی حیران ہوگئی کہ او کہجا سوال ہوسی جس دی خاطر اتنا سوہنڑا جوان آپڑی جان دا تا لا کے آگیا اے۔ 

وزیر دی ساری کہانڑی الفا تو ے تک سنڑ کے ڈینڑ بولی، ” جواب تے میں دس چھڑساں ورے مڑی ہیک شرط اے کہ تو پہلے مڑے نال بیاہ کرسیں”۔

 وزیر سوچیا کہ جواب نہ ملیا تے بادشاہ مار چھڑسی، تے بہتر سے کہ اس نال بیاہ کر کہنا، کم از کم جیندا تے رہیساں۔

ڈینڑ اس کو نال کہن کے آدھی راتی مولوی صاحب دے کہار پہوچ گئی۔ مولوی صاحب ڈر گئے تے دم درود پڑھنا لگے تے ڈینڑ بولی، “میں نقصان کرنا کو نہ آئی، اس جنڑے نال مڑا نکاح کرالو تے اسی مڑ کے جلاں”. مولوی صاب نکاح بی پڑھالیا اور گوانڈیاں دے کہرو آئے دا حلوہ بی کاشک کاشک دوہاں کو کھوالیا تے باقی آپ رگڑ گئے۔

نکاح ہوگیا، جنگل مڑدیاں کردیاں صبح ہوگئی۔ ڈینڑوں دے کہار پہنچ کے دوہاں سنڑ ناشتہ کیتا، اس دے بعد ڈینڑ بولی، “مڑے سرا دیا سائیاں، میں تڑے کہول کہمائیاں۔ تد مڑی بیاہ دی شرط پوری کہتی اے تے ہونڑا مڑا فرض بنڑدے کہ میں تڑہے سوالا دا جواب دیواں، وزیرا دے کن کھل گئے، “او نیک بختے، تد تے مڑا دل خوش کر چھڑیئے”.

جواب تے میں دستی آں ورے پہلے مک اے دس کہ میں باراں گھنٹے ڈینڑ رہندی آں تے باراں گھنٹے انسان بنڑ ہکدی آں۔ تُو دس کہ میں دیہاڑی انسان بنڑاں کہ راتی؟”.

ڈینڑا دی گل سنڑ کے وزیرا سنڑ سوچیا کہ اے کدے دیہاڑی ڈینڑ بنڑ کے رئی تے ساری دیہاڑ عذابا بچ گزرسی، تے کدے راتی ڈینڑ بنڑ کے رئی تے ڈرا نال ساری راتیں میں سے بی نہ ہکساں۔ کافی دیر سوچدا رہیا ورے کوئی فیصلہ نہ کر ہکیا۔ ڈینڑ کافی دیر انتظار کرنا دے بعد بولی، “مڑے سرا دیا سائیاں، میں تڑے کہول کہمائیاں، تد لمیاں سوچاں لائیاں، تے میں شکا بچ پائیاں، کرے پے نہ جلن جدائیاں”۔

وزیر ہونڑ تاڑوں فیصلہ نہ کر ہکیا آسا، جان چھڑکانڑا آسطے بولیا، “پہلیئے، جہیاں تڑا دل کرے، ہیاں کر”. ڈینڑ خوش ہو کے بولی، ” تد مڑے تا آپڑے مرضی نی چاہڑی، مک مڑی مرضی تا چھوڑیئے، جُل، کے یاد کرسیں، میں راتی دیہاڑی انسان بنڑ کے رہساں، تے انسان دی بچی بنڑ کے رہساں۔”

وزیر بی خوش ہوکے بولیا، “ٹڑہا پہلا ہووے مڑیئے شہزادیئے، اے گل سنڑ کے مڑا دل خوش ہوگیا اے، مڑی تے زندگی آسان ہوگئی اے”.

ڈینڑ بولی، “ہونڑ خوش ایں؟ تڑے سوالا دا جواب مل گیا؟”

وزیر حیران ہو کے سر سجے کھبے ہلایا کہ مک سمجھ نی آئی۔ تے ڈینڑ بولی، “تڑا سوال آسا کہ تریمت کے چاہندی اے؟ تے *تریمت صرف آپڑی مرضی چاہندی اے*۔ تریمتی تا آپڑی مرضی مسلط کرسو تے او ڈینڑ بنڑ کے رہسی، تے کدے اس کو اس دی مرضی تا چھوڑسو تے او راتی دیہاڑی انسان بنڑ کے ریسی”.

وزیر ڈینڑاں دی مرضی نال مُڑ کے گیا تے ستاراں وزیراں دی جان بچائی۔ بادشاہ دے ہتھ اے راز لگ گیا تے اس دی جان بی تریمتیاں دی چک چک کولو چھٹی۔ وزیراں سنڑ بی اس فارمولے تا عمل کیتا تے انہاں دی پھینٹی لگڑاں بی بند ہوگئی۔ تے دروغہ دے کہرو ساریاں ٹپائیاں بی ہٹ گیاں۔

ہونڑ تسی بی سوچ کہنو کہ زندگی ڈینڑاں نال گزارنی اے کہ انسان نال۔